ولي فقيه

ولايت فقيه به معناي حاكميت فقيه نيست!

در روزهاي شهادت شهيد مرتضي مطهري بي‌مناسبت نيست اگر بازخواني از ديدگاه ايشان نسبت به جمهوري اسلامي و ولايت فقيه داشته باشيم. آنچه مي‌آيد گزيده‌اي از سخنان شهيدمطهري درباره جمهوري اسلامي و جايگاه ولايت فقيه است كه به صورت پرسش و پاسخ درآمده است.

حاكميت ملي به چه معناست؟

«حاكميت ملى يعنى قوه قانونگذارى (در كادر قانون اساسى) و قوه مجريه و قوه قضائيه ناشى از ملت است.» [1]

«جمهورى» مربوط به شكل حكومت است كه البته مستلزم نوعى دموكراسى است يعنى مردم حق حاكميت دارند.»[2]

«حق حاكميت به معنى اين است كه مردم حق دارند كه سرنوشت خودشان را خودشان در دست بگيرند و اين ملازم با اين نيست كه مردم خودشان را از گرايش به يك مكتب و ايدئولوژى و از التزام و تعهد به يك مكتب معاف بشمارند.»[3]

حاكميت ملت منافي با قبول اسلام است؟

«ملت ايران هرگز حق حاكميت ملى را منافى با قبول اسلام به عنوان يك مكتب و يك قانون اصلى و اساسى كه قوانين مملكت بايد با رعايت موازين آن صورت گيرد ندانست و لهذا در متن قانون اساسى ضرورت انطباق با قانون اسلام آمده است.»[4]

منظور از ولايت فقيه، حكومت فقيهان است؟

«تصور مردم امروز از ولايت فقيه اين نبوده كه فقها حكومت كنند و دولت را به دست گيرند، بلكه در طول اعصار، تصور مردم از ولايت فقيه اين بوده است كه به موجب اين كه مردم مسلمانند و وابسته به مكتب اسلامند، صلاحيت هر حاكمى از نظر اين كه قابليت مجرى بودن قوانين ملى اسلامى را داشته باشد بايد مورد تأييد و تصويب فقيه قرار گيرد.»[5]
«مسئله ولايت فقيه اين نيست كه فقيه خودش در رأس دولت قرار مى‏‌گيرد، خودش مى‏‌خواهد عملا حكومت كند و مجرى باشد.»[6]

آيا نظر امام خميني قدس سره هم نظر شهيد مطهري است؟

شهيدمطهري در يكي از يادداشت‌هاي خود درباره نظر امام مي‌نويسد: «لهذا امام در فرمان خود به نخست وزير دولت موقت مى‏‌نويسد: به موجب حق شرعى (ولايت فقيه) و به موجب رأى اعتمادى كه از طرف اكثريت قاطع ملت، نسبت به من ابراز شده است، من رئيس دولت تعيين مى‏‌كنم.
حق شرعى امام از وابستگى قاطع مردم به اسلام به عنوان يك مكتب و يك ايدئولوژى ناشى مى‏‌شود كه او يك مقام صلاحيت‌دار است كه مى‏‌تواند قابليت شخصى را از اين جهت تشخيص دهد و در حقيقت حق شرعى و ولايت شرعى يعنى مُهر ايدئولوژى مردم كه او رهبر آن مردم است و حق عرفى، همان حق حاكميت ملى مردم است كه آنها بايد فرد مورد تأييد را انتخاب كنند.»[7]

پس نقش فقيه در جمهوري اسلامي چيست؟

«نقش فقيه در يك كشور اسلامى كه ملتزم و متعهد به اسلام است و اسلام را به عنوان يك ايدئولوژى پذيرفته است نقش يك ايدئولوگ‏ است نه نقش يك حاكم. وقتى كه مردم آن ايدئولوژى را پذيرفته‏‌اند قهراً براى ايدئولوگ هم نقشى قائل هستند يعنى اوست كه نظارت مى‏‌كند بر اين كه اين ايدئولوژى درست اجرا مى‏‌شود يا نه، آيا اين شخص كه مى‏‌خواهد رئيس دولت بشود و به عنوان مجرى قانون در كادر اصول اين ايدئولوژى حركت كند صلاحيت چنين كارى را از نظر آن ايدئولوژى دارد يا ندارد؟ ولايت فقيه ولايت ايدئولوژيك است و اساسا خود فقيه را مردم انتخاب مى‏‌كنند.»[8]

پي‌نوشت:

[1]مجموعه‏ آثاراستادشهيدمطهرى، ج‏24، ص: 324.

[2] همان، ص:331.

[3] همان، ص: 331.

[4]همان،  ص: 324.

[5]همان، ص: 324.

[6]همان، ص: 333.

[7]همان، ص: 324.

[8]همان، ص: 333.